Cur síos ar Cleite

Is clár léitheoireachta é Cleite do thús na léitheoireachta sa Ghaeilge. Is clár é atá scríofa don chóras tumoideachais i nGaelscoileanna agus scoileanna Gaeltachta agus an sprioc ann go mbeidh taithí leathan léitheoireachta ag luathléitheoirí. Le léamh go líofa, ní mór scileanna éagsúla a chomhordú. Tá an cleachtadh agus an daingniú ríthábhachtach agus leis sin a dhéanamh, tá réimse leathan leabhar, idir fhicsean agus neamhfhicsean, de dhíth. Rinneadh iarracht sa chlár seo aghaidh a thabhairt ar na straitéisí éagsúla léitheoireachta atá de dhíth ar an túsléitheoir agus go leor ábhar léitheoireachta a sholáthar leis na scileanna ar fad a dhaingniú.

Socraíodh, mar threoir ghinearálta, go leanfaí treoracha Book Bands for Guided Reading (2007) agus tréithe na Gaeilge curtha leis ar bhun struchtúrtha. Tá na leabhair in ord deacrachta agus tógtar ar an eolas a chuaigh roimhe. Tá dath ar gach banda agus tá uimhir ar chúl gach leabhair.

An léitheoireacht faoi threoir/Grúpaí Léitheoireachta

Is clár é Cleite don léitheoireacht faoi threoir, is é sin grúpaí léitheoireachta. Moltar 4-6 páiste a bheith i ngrúpa léitheoireachta, de ghnách, agus iad ar aon chaighdeán léitheoireachta. Tugann an múinteoir tacaíocht dóibh sa léitheoireacht agus is féidir díriú ar straitéisí éagsúla léitheoireachta agus plé agus ceistiú a dhéanamh, ag díriú ar thuiscint agus scileanna smaointeoireachta. Is féidir an rang a bhainistiú le gníomhaíochtaí a chur ar fáil do ghrúpaí eile agus tacú leis na páistí úsáid a bhaint as na gníomhaíochtaí, cluichí, focail radhairc a chleachtadh nó athléamh a dhéanamh go neamhspleách.

Dúshraith na léitheoireachta Ghaeilge

Tuigtear go mbeidh dúshraith ag na páistí sa léitheoireacht mhúnlaithe, sa léitheoireacht i gcomhpháirt, agus sa léitheoireacht faoi threoir roimh thosú agus go comhthreomhar le húsáid na leabhar seo. Is gné an-tábhachtach de na critéir a bhaineann le páistí a bheith réidh don léitheoireacht sealbhú na Gaeilge.

Ba chóir go mbeadh tuiscint ag páistí ar struchtúr téacsanna, teanga leabhar agus gurb é cuspóir na léitheoireachta ciall a bhaint as prionta. Ba chóir fosta fiosracht a chothú i dtaobh focal, a gcuid fuaimeanna agus patrún agus an dóigh a bhfuil focail déanta. Ba mhaith linn grá a chothú sna páistí do léitheoireacht na Gaeilge agus is chuige sin a raibh sé d’aidhm againn leabhair shuimiúla spreagúla a dhéanamh a mbeadh fonn ar pháistí iad a léamh.

Ní aistriúcháin iad na leabhair seo.

Ceannaíodh na pictiúir ó fhoilsitheoirí agus leanadh leagan amach an scéil. Baineadh úsáid as focail mhinice sa Ghaeilge agus struchtúr fónaice na Gaeilge le struchtúr an chláir a leagan amach. Fostaíodh grianghrafadóir do chuid de na leabhair neamhfhicsin.

An cur chuige agus an pacáiste

Tá treoracha i gclúdach cúil/tosaigh gach leabhair don mhúinteoir agus don tuismitheoir (bosca i mBéarla do thuismitheoirí gan Ghaeilge). Tá na focail atá sa téacs ansin; focail radhairc, focail fuaime agus focail suime le go mbeidh na straitéisí cuí le dul i ngleic leis na focail sa téacs soiléir. Tá moltaí ann don ullmhúchán roimh léamh, don léamh féin agus i ndiaidh dóibh an leabhar a léamh, le moltaí maidir le plé agus ceisteanna. Tá líon focal sna nótaí, rud a chuideoidh i dtaca le measúnú nuair a dhéantar cuntas ar líon na n-earráidí.

Tá an-bhéim ar thuiscint sa chlár. Tá sé tábhachtach a aithint nach gá do léitheoirí gach uile fhocal a ‘léamh’ le go dtig leo bogadh chuig leabhar nua, is í an tuiscint an rud is tábhachtaí. Baineann tuiscint leis an chaidreamh a bhíonn ag léitheoirÍ leis an téacs. Tá taithí, cúlra agus mothúcháin an léitheora tábhachtach. Bíonn impleachtaí móra ag na gnéithe seo i dtaca le tuiscint an léitheora agus míníonn sé seo an dóigh ar féidir téacs a athléamh agus rud nua a bhaint as gach uair. Tá moltaí sna nótaí le tacú le forbairt na scileanna tuisceana. Iarrtar ar léitheoirí a dtaithí féin a phlé i gcomhthéacs an téacs. Iarrtar orthu tuar a dhéanamh, a gcuid mothúchán a phlé, ceisteanna a chur, moltaí a thabhairt agus athinsint a dhéanamh ar an mhéid atá léite. Tá béim ar an phlé a bhaineann leis an téacs agus an pictiúr le chéile. Tacaíonn na pictiúir leis an téacs agus bíonn impleachtaí ag na pictiúir i dtaca le tuiscint an léitheora. Tá gá le heiseamláiriú do luathléitheoirí maidir le tuiscint.

Na Leaganacha Comhroghnacha

Tá dhá leagan ar fáil do gach Banda in Cleite le freastal ar Ghaeilge na bpáistí ar fud na tíre. Tá an clár scríofa sa chaighdeán. Is é an cur chuige is mó atá tábhachtach do thús na léitheoireachta. Mar sin féin, tá dhá leagan de chuid de na leabhair ar fáil. Is an struchtúr ar an bhó/ar an mbó is mó atá sa dá leagan. Tá thig/is féidir mar spriocfhocail agus athraítear cad é go céard agus cuidiú go cabhrú. Seachnaítear madaí/madraí, táblaí/boird nuair is féidir, ach tá roinnt áiteanna nuair nárbh fhiú leabhar iomlán a sholáthar faoi dhó ar mhaithe le focal amháin. Sa chás seo, tá greamáin ar fáil sa chlófhoireann chéanna (do Bhanda 3 amháin faoi láthair); gasta/tapa, tábla/bord cuidiú/cabhrú, amharc/féach/breathnaigh, mall/déanach, rinne muid/rinneamar, chonaic muid/chonaiceamar, druideann/dúnann.

An Pacáiste

BANDA 1 (Bándearg)

Struchtúr na leabhar

Na focail

Na frásaí/An Ghaeilge

BANDA 2 (Dearg)

Struchtúr na leabhar

Na focail

Na frásaí/An Ghaeilge

BANDA 3 (Buí)

Struchtúr na leabhar

Na focail

Na frásaí/An Ghaeilge

Measúnú

3 leibhéal measúnaithe

  • Seicliosta de scileanna léitheoireachta an pháiste atá ag teacht leis na spriocanna a bhaineann le Banda 1, Banda 2 agus Banda 3 sa chlár seo. Is treoir é seo don mhúinteoir agus cuireadh córas soilse tráchta i bhfeidhm mar scéim mharcála a bheidh le feiceáil go soiléir.
  • Leathanaigh leis na spriocfhocail i mBanda 1 agus i mBanda 2 a mheas. Tá pictiúir ann le dathú ag an pháiste má tá sé/sí ábalta na spriocfhocail a léamh as comhthéacs. Cuirfidh an múinteoir marc in aice leis na focail nach bhfuil an páiste ábalta a léamh agus ní chuirfidh an páiste dath ar na pictiúir áirithe sin.
  • Tagarmharcáil, Banda 2 agus Banda 3. Is measúnú é seo a dhéantar le leibhéal léitheoireachta an pháiste a mheas ar bhealach níos cruinne. Baineann sé seo le cuntas a dhéanamh ar na hearráidí a dhéanann páiste sa léitheoireacht, sin a dhéanamh mar chéatadán den líon iomlán focal atá sa leabhar agus ansin iniúchadh a dhéanamh ar an chineál earráide atá ann agus straitéisí cuí a aimsiú lena leigheas. Cuidíonn sé fosta an leibhéal ceart téacs a dhíriú ar léitheoirí.
    Moltar leabhar 20 i mBanda 2(a), 2(b) agus 2(c) agus i mBanda 3(a), 3(b) agus 3(c) don tagarmharcáil seo. Tá cur síos ar an tagarmharcáil, téacs na leabhar sin agus ceisteanna cuí tuisceana curtha ar fáil san intreoir atá le hábhair thacaíochta Bhanda 3. Le tacú leis an tagarmharcáil seo le measúnú a dhéanamh, tá líon focal sna nótaí i ngach leabhar i mBanda 2 agus 3.
    Má tá clár nó innéacs i leabhar, níl sé sin san áireamh sa líon focal. Má tá píosa plé, léarscáil nó greannán ag cúl an leabhair nó liosta carachtar sna drámaí, níl sé sin san áireamh. Go minic, níl sna lipéid, sna bolgáin chainte agus i dteidil na gcaibidlí sna leabhair ach athrá ar an téacs. Mar sin, tá siad sin san áireamh sa líon focal.

    Spriocfhocail/Focail Radharc

    Banda 1Banda 2Banda 3
    seoagusagusDaidí
    beagbeagMamaí
    rinnerinnefear
    ischuirchuirbean
    anfuairfuairpáistí
    agtháinigtháinigdaoine
    ardéandéanteach
    chuigchuigduine
    nachnachrothar
    samuidmuiduisce
    agamchuaighchuaighobair
    siadamachamachsiúl
    arsathógthógrith
    dulthig/féidirthig/féidirléim
    amharcchonaicchonaicithe
    liomairaircuidiú
    maithníorníorsúgradh
    éteachtteachtgáire
    íthugthugcuir
    níleileeiledéanann
    leisbheithbheitha dhéanamh
    isteachormormsuas
    annfaoinfaoinsíos
    atáaigeaigeréidh
    leatbeidhbeidhinniu
    anoisaiciaiciina luí
    agatsibhsibhcinnte
    sinfearrfearrar ais
    iadbíonnbíonndeas
    bhíuirthiuirthideas
    cá/an bhfuil?
    an/ní raibh